Czy Ewa Łętowska jest dziś dla mnie autorytetem prawnym? Nie. I wyjaśnię dlaczego.

 

Czy Ewa Łętowska jest dziś dla mnie autorytetem prawnym? Nie. I wyjaśnię dlaczego.

Można mieć imponujący dorobek naukowy, zajmować najwyższe stanowiska w państwie, przez dziesięciolecia uchodzić za wybitnego prawnika, a mimo to stracić autorytet w oczach obywatela. W moich oczach właśnie taki problem pojawia się w przypadku profesor Ewy Łętowskiej.

Konstytucja to nie koncert życzeń

Nie interesuje mnie, czy określone rozwiązanie prawne podoba się profesorowi, sędziemu, politykowi czy komentatorowi telewizyjnemu.

Interesuje mnie, co zostało zapisane w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

A zapisano w niej, w artykule 18:

„Małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny, rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo znajdują się pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej”.

Dla mnie ten zapis jest jednoznaczny.

Ustrojodawca nie użył przypadkowych słów. Nie napisał po prostu „małżeństwo dwóch osób”. Wskazał kobietę i mężczyznę.

Gdyby zamierzał objąć konstytucyjnym pojęciem małżeństwa również związki osób tej samej płci, mógłby sformułować ten przepis inaczej. Nie zrobił tego.

Dlatego nie przekonuje mnie argumentacja, która poprzez interpretację próbuje nadać tej instytucji szersze znaczenie.

Nie jestem przeciwnikiem dyskusji o zmianie prawa. Jestem przeciwnikiem sytuacji, w której zamiast otwarcie zaproponować zmianę Konstytucji, próbuje się osiągnąć podobny rezultat przez jej interpretowanie.

Pani profesor, od zmieniania prawa jest ustawodawca

Ewa Łętowska była sędzią Trybunału Konstytucyjnego. To szczególna funkcja w państwie.

Sędzia TK ma obowiązek respektować Konstytucję, a nie zastępować jej postanowienia własną wizją tego, jakie prawo powinno obowiązywać.

Oczywiście wiem, że prawnicy zajmują się interpretacją przepisów. Ale interpretacja nie może być nieograniczona.

Jeżeli ustrojodawca świadomie wymienia kobietę i mężczyznę, to oczekuję od prawniczego autorytetu wyjaśnienia znaczenia tych słów, a nie argumentacji, która w mojej ocenie osłabia znaczenie dokonanego przez niego wyboru.

Profesor Łętowska opowiada się za prawnym uznaniem związków jednopłciowych i uważa, że art. 18 nie stanowi przeszkody dla takich regulacji.

Ma prawo do tego stanowiska.

Ja mam jednak równie pełne prawo uznać, że taka interpretacja nie zasługuje na moje zaufanie.

Jeżeli ktoś uważa, że konstytucyjny model małżeństwa powinien zostać zmieniony, niech otwarcie przedstawi propozycję zmiany Konstytucji.

Niech przekonuje posłów, senatorów i obywateli.

Niech bierze udział w debacie publicznej.

Ale niech nie oczekuje, że sam autorytet naukowy wystarczy, aby przekonać mnie do odczytywania art. 18 wbrew temu, co uważam za jego jasne brzmienie.

Nie potrzebuję prawnika, który mówi mi, jakie prawo powinienem zaakceptować

Od wybitnego prawnika oczekuję czegoś więcej niż przedstawiania własnej wizji sprawiedliwego społeczeństwa.

Oczekuję konsekwencji.

Jeżeli Konstytucja stanowi najwyższe prawo Rzeczypospolitej, to jej postanowienia powinny być traktowane z jednakową powagą.

Nie można domagać się rygorystycznego przestrzegania Konstytucji w jednej sprawie, a w innej przedstawiać interpretacji, która w moim przekonaniu zmienia sens wyraźnie zapisanej normy.

To właśnie takie podejście budzi mój sprzeciw.

Nie chodzi mi o prywatne życie kogokolwiek. Nie chodzi o to, kto z kim żyje.

Chodzi mi o zasadę: prawo obowiązuje również wtedy, gdy nie odpowiada naszym przekonaniom.

A jeżeli przestaje odpowiadać potrzebom społeczeństwa, istnieją procedury jego zmiany.

Czy profesor Łętowska może być autorytetem?

Dla kogoś zapewne tak.

Dla mnie nie.

I nie zmieni tego długa lista pełnionych funkcji, tytułów naukowych i wyróżnień.

Nie kwestionuję jej dorobku ani wiedzy prawniczej. Nie twierdzę też, że jej publiczne wypowiedzi dowodzą wydawania przez nią orzeczeń sprzecznych z Konstytucją.

Ale autorytet to dla mnie coś więcej niż wiedza.

To również sposób myślenia o granicach własnej roli.

Nie oczekuję od prawnika, że będzie podzielał moje poglądy. Oczekuję, że będzie potrafił oddzielić to, co chciałby widzieć w przepisach, od tego, co rzeczywiście w nich zapisano.

A gdy proponuje wykładnię odbiegającą od dosłownego rozumienia przepisu, powinien przedstawić argumenty wystarczająco mocne, aby przekonać również sceptyka.

Argument „tak uważa profesor Łętowska” nie wystarczy.

Nie mylmy autorytetu z nieomylnością

W Polsce zbyt często nazwisko znanego prawnika staje się argumentem samo w sobie.

Ktoś mówi: „Profesor Łętowska wyjaśniła”.

I na tym dyskusja ma się zakończyć.

Otóż nie.

Właśnie wtedy dyskusja powinna się zaczynać.

Chcę wiedzieć, z jakiego przepisu wynika przedstawiony wniosek. Chcę wiedzieć, dlaczego przyjęto określoną metodę interpretacji. Chcę wiedzieć, czy proponowany rezultat nie należy już do kompetencji ustawodawcy.

Nie zamierzam uznawać określonego stanowiska za prawidłowe tylko dlatego, że wypowiedziała je osoba o wielkim dorobku.

Autorytet nie jest przecież źródłem prawa.

Pani profesor, Konstytucja nie należy do prawników

Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej.

Nie jest własnością profesorów prawa, sędziów Trybunału Konstytucyjnego ani polityków.

Nie można zmieniać jej treści samą siłą interpretacyjnego autorytetu.

Dlatego moje stanowisko jest proste.

Uważam, że konstytucyjne wskazanie małżeństwa jako związku kobiety i mężczyzny ma znaczenie, którego nie należy rozmywać.

Jeżeli społeczeństwo, poprzez przewidzianą prawem procedurę, zdecyduje kiedyś o zmianie tej normy, będzie to zupełnie inna sytuacja.

Dopóki jednak przepis obowiązuje w obecnym brzmieniu, oczekuję od prawniczych autorytetów szczególnej powściągliwości w proponowaniu interpretacji, które mogą prowadzić do zasadniczego przekształcenia chronionej nim instytucji.

Ewa Łętowska ma prawo do swoich poglądów. Ja mam prawo odmówić jej statusu autorytetu w sprawach konstytucyjnych, w których jej argumentacja mnie nie przekonuje.

I właśnie z tego prawa korzystam.

Bo dla mnie ostatecznym autorytetem w tej sprawie nie jest profesor, były sędzia ani telewizyjny ekspert.

Jest nim Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej.